خرافه زدایی از واقعه‌ی عاشورا

گزارش مریم محمد پور: از سخنرانی شب عاشورا در مشهد؛
در شب عاشورای سال89 همچون سال‌ها پیشین در مشهد، منزل آقای علی طهماسبی، جلسه‌ی سخنرانی به این مناسبت برگزار شد. در این جلسه آقای طهماسبی تحت عنوان «خرافه‌زدایی از واقعه عاشورا» به سخنرانی پرداخت.

طهماسبی ابتدا واژه «خرافه» را معنا کرد و گفت: خرافه از «خرف» می‌آید و به هر واقعه‌ای اطلاق می‌شود که عقل انسان را کُند و زایل و او را خرفت کند. وی ادامه داد: بسیاری از چیزها را که انسان باور و خود را در آن باور محصور می‌کند، بی آنکه متوجه شود عقل خود را در محاصره این باور، خرف کرده است.

طهماسبی با تاکید بر اینکه آنچه امروز از سوی برخی علمای دینی در عاشورا خرافه خوانده می‌شود، بیشتر مباحثی است که به وقایع حاشیه‌ای در عاشورا مربوط می‌شود، به‌عنوان مثال گفته می‌شود که شهادت قاسم‌بن‌حسن در روز عروسی‌اش و یا حضور رقیه و لیلا در آن روز خرافه بوده است. وی ادامه داد: اما به گمان من اینگونه نقد کردن، گریزی از نقدهای اصلی است.

وی در ادامه با اشاره به اینکه در هیچ‌کجای قرآن، کلمات عزا و تعزیه به‌کار نرفته است، افزود: در هیچ‌جای قرآن نیامده که برای فلان شخص تعزیه بگیرید، حتی برای انبیای بزرگی مانند ابراهیم، یحیی، یونس، عیسی و… .

طهماسبی ادامه داد: در زمان زندگانی پیامبر هم اشخاص بزرگی از دنیا رفتند، از جمله خدیجه، ابوطالب، و حمزه- که سیدالشهدا خوانده می‌شود- پسران پیامبر و سه تن از دختران پیامبر؛ اما برای ایشان نه مراسم تعزیه‌ای برپا می‌شود و نه سالگرد. حال سئوال اینجاست که چطور این مسئله تعزیه‌خوانی شکل می‌گیرد؟

این پژوهشگر حوزه دین با تاکید بر اینکه برای خرافه‌زدایی باید متن قرآن را به‌عنوان معیار قرار دهیم، در بخش دیگری از سخنانش اظهار داشت: در قرآن، ابراهیم امام خوانده می‌شود. او پدر یهود، نصرانی و مسلمان و مهم‌ترین فردی است که قرآن از او یاد می‌کند. ابراهیم امام است؛ به این معنا که ابراهیم الگویی است که می‌توان او را سرمشق و نمونه قرار داد.

وی با تاکید بر اینکه امام نمونه‌ای است برای چگونه بودن، خاطرنشان کرد: ابراهیم بت‌شکنی می‌کند، با تمامی سنت‌های گذشته به نبرد برمی‌خیزد و حتی با پدرش درگیر شده و خدایان او را نمی‌پرسند. ابراهیم حتی برای اینکه از دوست‌داشتن‌های خصوصی عبور کند، از فرزند خویش چشم می‌پوشد. خدا به ابراهیم وعده کثیر شدن می‌دهد و سال‌ها تحقق این وعده به طول می‌انجامد. پس از این همه مدت، می‌بینیم که ابراهیم تصمیم به ذبح فرزندش، اسماعیل می‌گیرد اما نه آن اسماعیلی که بر روی زمین راه می‌رود، بلکه اسماعیلی که در دل ابراهیم است، چراکه وقتی ابراهیم در دلش تنها اسماعیل را دوست بدارد، دیگر نمی‌تواند دغدغه دیگران را داشته باشد.

وی افزود: در قرآن در پاسخ به ابراهیم گفته شده که «عهد من به ستمکاران نمی‌رسد»؛ منظور این آیه آن نیست که فرزندان ابراهیم ستمکارند بلکه هدف اینست که اگر ابراهیم از همان ابتدا بخواهد به فکر مقامی برای فرزندان خود باشد، دیگر فرصتی برای اندیشیدن به مردم برایش نمی‌ماند.

طهماسبی خاطرنشان کرد: پیامبر به جای تعزیه گرفتن برای قبلی را تکرار نمی‌کرد بلکه در ادامه‌ی راه خود به موقعیت‌های جدید گام می‌نهاد، بت‌ها را می‌شکست؛ همانگونه که محمد چنین کرد. وی تاکید کرد: ابراهیم مسئله روز را حل می‌کند. گویی محمدی که بت‌های کعبه را می‌شکند، همان ابراهیم است. گویی ابراهیم با محمد یگانه شده است.

این پژوهشگر دینی و نویسنده، با تاکید براینکه قرآن گذشتگان را نفی نکرده بلکه آن‌ها را بازخوانی می‌کند، چنان که گویی محمدی که بت‌های کعبه را می‌شکند، همان ابراهیم است. گویی ابراهیم با محمد یگانه شده است.

وی سپس این سئوال را مطرح کرد: حال رابطه ما با امام‌حسین چگونه است؟ آیا امام‌حسین را در زمانه خود بازخوانی کرده‌ایم؟

وی تصریح کرد: حسین حاضر نمی‌شود که دست به بند خلیفه بدهد و به وی مشروعیت ببخشد. اما آیا ما توانسته‌ایم حسین و خاندانش را بازخوانی کنیم؟

طهماسبی سپس به تفاوت دیدگاه قرآن و انجیل درباره تعزیه پرداخت و داستان به صلیب کشیده شده مسیح را مستمسکی برای تعزیه دانست و گفت: مسیحیت معتقد است که مسیح به دست یهود کشته شد و از پیش از اسلام برای به صلیب کشیده شدن وی، مراسم تعزیه برپا می‌کند. اما در متن قرآن می‌گوید که عیسی‌مسیح به صلیب نرفت و کشته نشد. طهماسبی ادامه داد: عیسی «کلمه» نجات، رهایی و آزادی است، کلمه را که نمی‌توان به بند کشید. قرآن می‌گوید امر بر آن‌ها مشتبه شد که گمان کردند مسیح به صلیب کشیده شده است.

وی خاطرنشان کرد: صلیب جزو هویت مسیحیت شده است و اگر صلیب را از کلیسا بگیریم، کلیسا فرو می‌پاشد.

این پژوهشگر دینی تعزیه گرفتن به این گونه را برای امام‌حسین را نوعی رویکرد مانند مسیحیت دانست و اظهار داشت: مسیحیان می‌گویند که عیسی مسیح صلیب بر دوش گذاشت تا گناهان آدمی را بر دوش بکشد، تا شفیع انسان‌ها شود. آیا همین رویکرد و اعتقاد به شفاعت از سوی امام حسین برای عزادارانش، در میان ما اتفاق نیفتاد؟

طهماسبی سپس به بحث مظلوم‌خوانی اشاره کرد و گفت: در ایران ابتدا مقاتل‌خوانی شکل گرفت، اما در دوران‌های مختلف تاریخی که جامعه توان مواجهه با مصیبت ‌هایی همچون هجوم مغول و حکومت‌های مستبد را نداشت، مقاتل‌خوانی تبدیل به مظلوم‌خوانی شد. وی تصریح کرد: گویی این مظلوم‌خوانی‌ها انعکاس رنج‌هایی است که به مردم ایران وارد شده است.

وی ادامه داد: در مواقعی هم که مردم قدرت مقابله با ظلم را پیدا می‌کردند، مظلوم‌خوانی کمرنگ می‌شد؛ به عنوان مثال ستارخان و باقرخان که در تعزیه بودند، پس از مشروطه تفنگ به دست می‌گیرند و یا همزمان با جنبش سال57 مظلوم‌خوانی در مشهد نبود. همچنین در آن زمان امام حسین مظهر مظلومیت نبود بلکه به مظهر آزادی‌خواهی و مبارزه با ظلم تبدیل شده بود.

وی ادامه داد: در جامعه امروز هم هزاران هزار کودک بی‌خانمان، تعداد زیادی زندانی، افراد زیادی به ناحق کشته شده و… داریم، حال بر همین بی‌عدالتی‌های امروز باید گریست یا بر اما حسینی که زیر بار ظلم نرفت؟

طهماسبی سپس تاکید کرد: باید از خود بپرسیم که حسین اگر در جایگاه امروز می‌بود چه می‌‌کرد؟

About these ads
Published in: on دسامبر 17, 2010 at 12:11 ب.ظ.  نوشتن دیدگاه  

The URI to TrackBack this entry is: https://aleborzma.wordpress.com/2010/12/17/%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%81%d9%87-%d8%b2%d8%af%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%88%d8%a7%d9%82%d8%b9%d9%87%e2%80%8c%db%8c-%d8%b9%d8%a7%d8%b4%d9%88%d8%b1%d8%a7/trackback/

خوراک آراِس‌اِس دیدگاه‌های‌ این نوشته.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

دنبال‌کردن

هر نوشتهٔ تازه‌ای را در نامه‌دان خود دریافت نمایید.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: